مروری
این سخنرانی مراحل اساسی، پروتکلهای ایمنی و کار تیمی لازم برای انجام آندوسکوپی دستگاه گوارش فوقانی (گاستروسکوپی) را معرفی میکند، همراه با نمایشهای عملی و نکات ضروری جهت هدایت برای کارآموزان جراحی.
آمادهسازی پیش از انجام
- همیشه چکلیست تجهیزات آندوسکوپی را برای اطمینان از عملکرد صحیح (اندوسکوپ، مکش، شستشو) انجام دهید.
- چکلیست بیمار را کامل کنید: دلیل انجام، سابقه بالینی و رد موارد منع مصرف را مشخص کنید.
- درجه ASA (انجمن آمریکایی متخصصان بیهوشی) را برای بیماریهای همراه ارزیابی کنید؛ اگر درجه >3 است، با متخصص بیهوشی مشورت کنید.
- داروهای ضد پلاکت (مانند کلوپیدوگرل، آسپیرین) را ۵ روز قبل از بیوپسیها قطع کنید تا خطر خونریزی کاهش یابد.
- رضایت آگاهانه را به زبان بیمار دریافت کنید و روند، خطرات، مزایا و جایگزینها را توضیح دهید.
- اطمینان حاصل کنید که بیمار حداقل ۶ ساعت ناشتا بوده و دندان لق یا دندان مصنوعی ندارد.
تیم آندوسکوپی و آمادهسازی
- آندوسکوپی کار تیمی است: نقشها را تعیین کنید—نگهدارنده دهان، دارو دادن، مدیریت لوازم جانبی و ضبط.
- بیمار باید در وضعیت جانبی چپ قرار گیرد؛ د ر بزرگسالان از محافظ دهان و بالش کوچک استفاده کنید.
- اقدامات ایمنی: پالس اکسیمتر، اکسیژن بینی، نوار قلب برای بیماران پرخطر، دو دستگاه مکش آماده، تجهیزات احیا در دسترس.
اصول کار با اندوسکوپ و هدایت
- صفحه آندوسکوپی را مانند ساعت تصور کنید تا آناتومی و ضایعات را پیدا کنید.
- سر کنترل را با دست غیر غالب خود نگه دارید؛ شست را برای چرخ بزرگ (بالا/پایین)، انگشتان برای دکمهها اختصاص دهید.
- چرخ بزرگ را به سمت خود بچرخانید تا به بالا نگاه کنید، چرخ کوچک را دور از خود برای نگاه به راست.
- شفت را در جهت عقربههای ساعت بچرخانید تا به راست بچرخد، خلاف جهت عقربهها برای چپ—عمدتاً برای کنترل جهت فراتر از D1-D2.
- حرکت بدن برای هدایت عمیق مهم است، بهویژه در پیچ دوازدهه.
- موقعیت خود و تیم را درست تنظیم کنید؛ کنترل شفت و پاسخ بیمار را در تمام طول حفظ کنید.
مراحل گام به گام آندوسکوپی دستگاه گوارش فوقانی
- از دهان وارد شوید: نشانهها (کام نرم، اپیگلوت، حفرههای پیریفورم) را با تشبیه ساعت شناسایی کنید.
- مستقیماً مری را وارد کنید؛ مکش و بادکردن را بهموقع کنترل کنید.
- در مری، واریسها و سایر پاتولوژیها را ارزیابی کنید.
- وارد معده شوید: با انحنای بزرگ/کوچک جهتیابی کنید (ساعت شش = انحنای بزرگ، سقف = انحنای کوچک).
- برای یافتن پیلور: اندوسکوپ را فشار دهید، گشتاور ساعتگرد اعمال کنید و چرخ بزرگ را به سمت خود بچرخانید تا پیلور در مرکز قرار گیرد.
- وارد دوازدهه D1 و D2 شوید: حرکت بدن و چرخها به دیدن تمام دیوارهها و آمپول کمک میکند.
- مرحله بازگشت: دوباره ضایعات را هنگام عقب کشیدن آرام اندوسکوپ بررسی کنید.
- از مکش بیش از حد نزدیک واریسها برای جلوگیری از خونریزی خودداری کنید.
تکنیکها و نکات ویژه
- از تصویربرداری با وضوح بالا یا باند باریک برای دید بهتر مخاط (مثلاً مری بارت) استفاده کنید.
- برای بیوپسیها، هماهنگی دستورات با کارکنان را رعایت کنید؛ اطمینان حاصل کنید که بافت به درستی برای آزمایشهایی مانند تست سریع اورهآز (CLO) نگهداری شود.
- از موقعیتهای دست نامناسب خودداری کنید؛ ارگونومی صحیح از فشار جلوگیری میکند.
پروتکل پس از انجام
- آماده باشید در صورت بروز ناراحتی بیمار، عوارض یا مشکلات راه هوایی/تنفسی، انجام را متوقف کنید.
- همه یافتهها را با اصطلاحات استاندارد، تصاویر حاشیهنویسی شده و برنامه درمانی دقیق مستند کنید.
- به بیماران دستور دهید: ۳۰ دقیقه پس از آرامبخشی غذای جامد نخورند، ۲۴ ساعت رانندگی نکنند و شماره تماس در صورت بروز مشکل داشته باشند.
اصطلاحات کلیدی و تعاریف
- گاستروسکوپی — روش آندوسکوپی برای دیدن دستگاه گوارش فوقانی (مری، معده، دوازدهه).
- درجه ASA — طبقهبندی ریسک توسط انجمن آمریکایی متخصصان بیهوشی.
- پیلور — دریچه کنترلکننده عبور از معده به دوازدهه.
- چرخ بزرگ/کوچک — ولومهای کنترل روی اندوسکوپ برای زاویهدهی نوک (عمودی/افقی).
- واریسها — رگهای بزرگشده، اغلب به دلیل فشار خون پورتال، خطر خونریزی.
- تست سریع اورهآز (CLO) — تست تشخیصی برای هلیکوباکتر پیلوری با استفاده از بافت بیوپسی.
اقدامات / مراحل بعدی
- چکلیستهای آندوسکوپی و بیمار را قبل از انجام مرور و تمرین کنید.
- مطالب اختصاصیافته درباره آناتومی دستگاه گوارش فوقانی و ایمنی آندوسکوپی را مطالعه کنید.
- در یک جلسه آندوسکوپی مشاهده یا کمک کنید تا اصول کار با دستگاه و هدایت را به کار ببندید.