Overview
Wykład obejmował rozwój sztuki starożytnej Mezopotamii, od prehistorii aż po Persję, skupiając się na architekturze, rzeźbie i głównych osiągnięciach kulturowych kolejnych cywilizacji.
Początki Mezopotamii i okres prehistoryczny
- Mezopotamia leżała w żyznym półksiężycu, między Tygrysem a Eufratem.
- Przejście do osiadłego trybu życia (rewolucja neolityczna) umożliwiło powstanie pierwszych kultur.
- Główne zajęcia to rolnictwo, ceramika, kult bogini matki (wyolbrzymione, schematyczne figurki).
- Budowano proste domy na planie prostokąta lub kwadratu; w kulturze Ubaid pojawia się monumentalna architektura i systemy nawadniania.
Początki piśmiennictwa, okres Uruk, Sumerowie
- Okres Uruk – pierwsze tablice z pismem obrazkowym, później rozwój pisma klinowego.
- Dwie teorie pochodzenia Sumerów: autochtoniczna (miejscowi) i allochtoniczna (napływowi).
- Okręg świątynny Eany w Uruk – rozbudowywany kompleks, pierwsze mozaiki stożkowe.
- Ziggurat – świątynia na sztucznie usypanym wzniesieniu, prototyp przyszłych świątyń.
Sztuka sumeryjska i akadyjska
- Dwa typy domów: północny (bez dziedzińca) i południowy (dziedziniec w środku, protoplasta monumentalnych budowli).
- Figurki adorantów – schematyczne, duże oczy, funkcja religijna, starosumeryjski styl bloków.
- Układ pasowy i perspektywa hieratyczna w płaskorzeźbach (najważniejsza postać jest największa).
- Znaleziska z Ur: bogato zdobione groby królewskie, harfa z Ur, sztandar z Ur.
Okres akadyjski i renesans sumeryjski
- Stella Naramsina – odejście od układu pasowego, diagonalna kompozycja, indywidualizacja postaci.
- Głowa z Niniwy – realizm, szczegóły brody i fryzury.
- Figurki Gudei – ukazanie cech fizjonomii, rzeźba masowa, inskrypcje opisujące zasługi.
- Ziggurat z Ur – wzorzec dla późniejszych trapezoidalnych, symetrycznych zigguratów.
Starożytna Babilonia i Asyria
- Pałace (m.in. w Mari) – rozbudowane na planie dziedzińców, malowidła ścienne.
- Kodeks Hammurabiego – najstarszy zachowany kodeks prawny, relief ukazujący Hammurabiego i boga Szamasza.
- Miasta Asyryjczyków – fortece z podwójnymi murami, pałace połączone ze świątyniami.
- Lamasu – skrzydlate byki z głową ludzką, strażnicy w bramach.
- Ortostaty – płaskorzeźby o tematyce wojennej i historycznej, dokładne przedstawienia anatomii, sceny polowań.
Nowobabiloński Babilon
- Rozbudowa miasta i fortyfikacje za Nabuchodonozora, mury zaliczane do cudów świata.
- Brama Isztar – dekorowana ceramicznymi płytkami, prowadziła drogą procesyjną do zigguratu Etemenanki.
- Wiszące ogrody Semiramidy – jeden z cudów świata antycznego.
- Sala tronowa, dekoracje z motywami roślinnymi i zwierzęcymi.
Persja i Persepolis
- Persepolis – monumentalna stolica perska budowana za Dariusza i Kserksesa.
- Inspiracje sztuką asyryjską (Lamasu), brama wszystkich ludów.
- Wielka Apadana – sala audiencyjna z charakterystycznymi kolumnami i dekoracjami głów byków.
- Kompleks pałacowy na planie czworoboku wokół dziedzińca.
- Podbój Persepolis przez Aleksandra Wielkiego zakończył perską epokę.
Key Terms & Definitions
- Żyzny półksiężyc — obszar urodzajnych ziem między Tygrysem a Eufratem.
- Ziggurat — świątynia na sztucznie usypanym tarasie z rampami i schodami.
- Styl bloków — schematyczny sposób przedstawiania postaci w rzeźbie sumeryjskiej.
- Układ pasowy — kompozycja płaskorzeźb w równoległych pasach.
- Perspektywa hieratyczna — najważniejsza postać jest największa na przedstawieniu.
- Ortostaty — kamienne płyty płaskorzeźbione, dekorujące mury pałaców.
- Lamasu — skrzydlaty byk z głową człowieka, strażnik pałaców i bram.
Action Items / Next Steps
- Powtórzyć definicje najważniejszych pojęć (ziggurat, układ pasowy, styl bloków, Lamasu).
- Zapamiętać przykłady: Stella Naramsina, sztandar z Ur, brama Isztar, Apadana w Persepolis.
- Przyswoić chronologię kolejnych cywilizacji Mezopotamii i Persji.
- Przygotować się do rozpoznawania dzieł sztuki i omawiania ich cech charakterystycznych.