Overview
این جلسه درباره فیزیولوژی کلیه، بخشهای مختلف نفرون، نقل و انتقال مواد، تنظیم بازجذب و دفع ادرار و تنظیم اسید-باز بدن بود.
اجزای نفرون و نقش عملکردی آنها
- نفرون از گلومرول، توبول پروگزیمال، قوس هنله، توبول دیستال و مجرای جمعکننده تشکیل شده است.
- فیلتراسیون فقط در گلومرول اتفاق میافتد؛ سایر بخشها فقط بازجذب و ترشح دارند.
- هر بخش نقش خاصی در انتقال مواد مانند گلوکز، سدیم، پتاسیم و غیره دارد.
ترشح و بازجذب مواد مختلف
- گلوکز کاملاً در توبول پروگزیمال بازجذب میشود، وجود آن در ادرار نشانهٔ بیماری است.
- سدیم عمدتاً بازجذب میشود اما مقداری دفع میشود.
- کراتینین بازجذب ندارد و فقط ترشح میشود.
- اوره، اوریک اسید، بیکربونات، پتاسیم و کلر هم ترشح و هم بازجذب دارند.
انتقال حداکثری و پمپهای سلولی
- هر سلول توبولی ظرفیت محدودی برای انتقال مواد دارد (TM، ترانسفر ماکس).
- پمپهای خاص برای انتقال سدیم-گلوکز (SGLT1 و SGLT2) و یونها وجود دارد.
- بازجذب گلوکز فقط در توبول پروگزیمال انجام میگیرد.
قوس هنله و نقش آن در تغلیظ ادرار
- قوس هنله به سه بخش نازک نزولی، نازک سعودی و ضخیم سعودی تقسیم میشود.
- بخش نزولی نسبت به آب نفوذپذیر بوده و باعث تغلیظ ادرار میشود.
- بخشهای سعودی نفوذناپذیر به آب هستند و باعث رقیق شدن ادرار میگردند.
- بازجذب منیزیم و کلسیم عمدتاً در ضخیم سعودی صورت میگیرد.
توبول دیستال و مجرای جمعکننده
- بخش انتهایی دیستال و مجرای جمعکننده محل اثر هورمونهایی چون ADH و آلدسترون است.
- سلولهای اصلی (پرینسیپل) و بینابینی (انترکالیت A و B) انواع اصلی سلولی در این بخش هستند.
- آلدسترون باعث بازجذب سدیم و ترشح پتاسیم و هیدروژن میشود؛ ADH بازجذب آب را افزایش میدهد.
تنظیم بازجذب و هورمونها
- آلدسترون: بازجذب سدیم/آب و دفع پتاسیم/هیدروژن را افزایش میدهد.
- آنژیوتانزین II: بازجذب سدیم را در بخشهای مخ تلف نفرون تقویت میکند.
- ADH: بازجذب آب را در دیستال و مجرای جمعکننده افزایش میدهد.
- ANP: بازجذب سدیم را کاهش میدهد.
- PTH: جذب کلسیم و دفع فسفات را افزایش میدهد.
تغلیظ و رقیقسازی ادرار
- فرآیند جریان معکوس قوس هنله باعث ایجاد مدولای هایپراسمولار میشود.
- اوره و سدیم در مدولا برای حفظ اسمولاریته بالا نقش کلیدی دارند.
تنظیم اسید-باز
- بافرهای شیمیایی (بیکربونات، پروتئین، فسفات) سریع عمل میکنند اما قدرت محدود دارند.
- کلیه با ترشح هیدروژن و بازجذب بیکربونات تنظیم طولانیمدت انجام میدهد.
- ریه با سرعت متوسط CO2 را دفع میکند، در کنترل pH نقش دارد.
ارزیابی عملکرد کلیه
- کلیرانس: حجم پلاسمایی که در واحد زمان از ماده خاص پاک میشود (C=U*V/P).
- اینولین معیار طلایی برای GFR است؛ کراتینین و PAH هم استفاده میشوند.*
Key Terms & Definitions
- فیلتراسیون گلومرولی (GFR) — میزان فیلتراسیونی که در گلومرول ایجاد میشود.
- بازجذب (Reabsorption) — بازگشت مواد از مایع توبولی به خون.
- ترشح (Secretion) — وارد کردن مواد از خون به مایع توبولی.
- SGLT — انتقالدهنده گلوکز-سدیم در توبول پروگزیمال.
- TM (Transport Maximum) — حداکثر ظرفیت انتقال یک ماده توسط توبول.
- کلیرانس (Clearance) — حجم پلاسمای پاکشده از یک ماده معین در واحد زمان.
- ADH (هورمون ضدادراری) — هورمونی که بازجذب آب را افزایش میدهد.
- آلدسترون — هورمونی که بازجذب سدیم و دفع پتاسیم را تنظیم میکند.
- با فر — مادهای که تغییرات pH را کاهش میدهد.
Action Items / Next Steps
- نقشه نفرون را بکشید و پمپها و مسیر مواد را مشخص نمایید.
- جدول اسیدوز و آلکالوز (متابولیک و تنفسی) را در جزوه مرور کنید.
- تمرین محاسبه کلیرانس و GFR انجام دهید.
- بخش مربوط به سؤال ADH و مدولای هایپراسمولار را در جزوه مطالعه کنید.