Ang Sinaunang Romano

Panimula

• Kilalang kasabihan: "When in Rome, do as Romans do."
• Mga tao mula sa iba't ibang bansa ay nasakop ng mga Romano.
• Tanong: Sino ang mga Romano at paano nila napag-isa ang 4+ milyong katao?

Heograpiya ng Roma

• Roma: isang lungsod-estado sa Italya sa burol ng Palatine.
• Italya: tangway na hugis-bota, napapaligiran ng dagat.
  • Adriatiko, Mediteraneo, at Tyrrhenian na dagat.
• Matabang lupa: pangunahing kabuhayan ay agrikultura.

Alamat at Kasaysayan ng Roma

Pagkatatag ng Roma

• Romulus at Remus:
  • Anak ng diyos Marte at prinsesang Latin.
  • Itinatag ang Roma sa tabi ng ilog Tiber.
• Aeneid ni Virgil:
  • Sinaunang Romano nagmula sa Trojan.
  • Pinamunuan ni Aeneas.
• Cincinnatus:
  • Patrician, naging diktador sa panahon ng krisis, bumalik sa bukid.

Pag-unlad ng Roma

• Tinayo ng mga Latin, isang pangkat ng Indo-Europeo.
• Nasakop ng mga Etruskano noong 600 BC.
• 509 BC: pagtatag ng republika, "res publica."

Pamahalaan ng Republikang Romano

• Senatus Populusque Romanus
• Dalawang konsul ang namumuno:
  • Hukbo at pamahalaan.
  • May veto powers.
• Diktador sa panahon ng krisis: 6 na buwang kapangyarihan.
• Mga lupon:
  • Senado (patricians), Tribunal Assembly (plebeians), Centuriate Assembly (legions).

Sektor ng Lipunang Romano

Patricians

• Mayayamang may-ari ng lupa.
• Tanging sila ang sa Senado.
• Mga desisyon ukol sa batas at ugnayang panlabas.

Plebeians

• 80% ng populasyon.
• Twelve Tables: batas na proteksyon sa karapatan.
• Tribunal Assembly: bumoboto at nagbibigay veto.

Legionaries

• Hukbo ng Roma: higit sa 6,000 sundalo.
• Centuriate Assembly: representasyon ng mga legion.

Paglawak ng Teritoryo ng Roma

• Latin League: alyansa laban sa ibang tribo.
• Tinalo ang mga Gaul, Etruskano, at Griyego sa Italya.
• 270 BC: nasakop ang buong Italya.

Punic Wars

• Tatlong digmaang Punic laban sa Carthage (264-146 BC).
• Hannibal at Scipio:
  • Hannibal: pagsalakay sa Italya, Labanan ng Cannae.
  • Scipio: Labanan sa Zama, talo si Hannibal.
• Roman control: "Mare Nostrum."

Digmaang Sibil sa Roma

Magkapatid na Gracchus

• Tiberius at Gaius Gracchus: reporma para sa mga plebeian.
• Pagpatay kay Tiberius, pagpapatiwakal ni Gaius.

Marius at Sulla

• Marius: propesyonalisasyon ng hukbo.
• Sulla: diktador matapos magmartsa sa Roma.

Unang Triumvirate

• Julius Caesar, Gnaeus Pompey, Marcus Crassus.
• Pagkatanggal ni Crassus, tunggalian ni Caesar at Pompey.

Pamumuno ni Julius Caesar

• Konsul at gobernador ng Gaul.
• Reforms: pamamahala, buwis, proyektong pampubliko.
• Pagpatay kay Caesar, 44 BC.

Ikalawang Triumvirate

• Octavian, Mark Anthony, Marcus Lepidus.
• Labanan sa Actium: talo si Mark Anthony, Augustus si Octavian.

Pax Romana

• Kapayapaang Romano sa ilalim ni Augustus.
• Patuloy na pag-unlad ng imperyo.

Dinastiyang Julio-Claudian

Tiberius

• Anak ni Augustus, iniwan ang pamumuno sa praetorian guard.

Caligula

• Naglustay ng pera, pinatay ng praetorian guards.

Nero

• Nasisi sa pagkasunog ng Roma, nagpatiwakal sa Gresya.

Dinastiyang Nerva-Antonine

• Nerva: adoptive system.
• Trajan: pinakamalawak na teritoryo.
• Hadrian: pagpapatibay ng imperyo, Hadrian’s Wall.
• Marcus Aurelius: pilosopong hari, Stoic.

Commodus

• Kahalili ni Marcus, simula ng katapusan ng Pax Romana.

Sanggunian

• Barrett, N., Knowland, N. D., & Mayers, M. (Directors). Rome: Power and Glory.
• De Viana, A.V., et. al. Pagtanaw at Pag-unawa sa Daigdig.
• Mateo, G.C., et. al. Kabihasnang Daigdig: Kasaysayan at Kultura.
• Panganiban, E.S. World History: Creative Response through the Ages.
• Perry, M., et. al. A History of the World.
• Wasson, D. L. Ancient History Encyclopedia.