Overview
Wykład omawia procesy rzeźbotwórcze lodowców górskich i lądolodów oraz formy terenu powstające w wyniku ich działalności niszczącej i budującej.
Procesy rzeźbotwórcze lodowców
- Lodowce niszczą podłoże skalne, transportują i osadzają materiał skalny.
- Działają podobnie jak rzeki, ale tworzą inne formy terenu.
Formy terenu tworzone przez lodowce górskie
- Lodowce górskie tworzą się w górach, gdzie gromadzi się śnieg i powstaje pole firnowe.
- Powstają kotły (cyrki lodowcowe), które mogą wypełnić się wodą i stworzyć jeziora cyrkowe.
- Lodowiec transportuje materiał skalny, tworząc moreny: czołową, denną, boczną i środkową.
- Lód wygładza podłoże, formując barańce (mutony) o łagodnym i stromym stoku.
- Lodowce poszerzają i pogłębiają doliny, przekształcając je w doliny U-kształtne.
Formy terenu po lądolodach
- Lądolody zajmują duże obszary, obecnie występują na Antarktydzie i Grenlandii.
- Krajobraz polodowcowy tworzą: rynny polodowcowe (długie, wąskie zagłębienia wypełnione wodą), pradoliny (szerokie doliny przed lądolodem).
- Budujące formy lądolodu to: wzgórza moreny czołowej, obszary moreny dennej (faliste tereny), sandry (rozległe równiny z piasku i żwiru), ozy (długie wały z piasku i żwiru).
- Głazy narzutowe (eratyki) transportowane przez lądolód, np. największy głaz narzutowy w Estonii.
Kluczowe pojęcia i definicje
- Lodowiec — masa lodu przemieszczająca się pod własnym ciężarem.
- Lądolód — rozległy lodowiec pokrywający dużą powierzchnię lądu.
- Morena — materiał skalny osadzany przez lodowiec.
- Cyrk lodowcowy — zagłębienie powstałe przez żłobienie podłoża przez lodowiec.
- Barańce (mutony) — wygładzone skały o asymetrycznych stokach.
- Rynna polodowcowa — długie, wąskie zagłębienie w podłożu skalnym.
- Pradolina — szeroka dolina powstała przez wody z topniejącego lądolodu.
- Sandr — piaszczysta lub żwirowa równina osadzona przez wody lodowcowe.
- Ozy — długie, kręte wały z piasku i żwiru.
- Głaz narzutowy (eratyk) — duży blok skalny przeniesiony przez lodowiec.
Action Items / Next Steps
- Zapamiętaj formy terenu typowe dla działalności lodowców górskich i lądolodów.
- Powtórz definicje moren, sandrów, ozów i innych form polodowcowych.