Overview
Wykład omawia budowę, funkcje, warstwy i wytwory skóry oraz mechanizmy termoregulacji, syntezę witaminy D, zasady higieny i wybrane choroby skóry.
Funkcje skóry
- Skóra chroni organizm przed drobnoustrojami, chemikaliami, urazami i promieniowaniem.
- Pełni funkcję termoregulacyjną, wydzielniczą (pot, łój, mleko), zmysłową i wydalniczą (usuwanie mocznika, wody, soli).
- Bierze udział w syntezie witaminy D3 pod wpływem promieniowania UV.
Budowa skóry
- Skóra składa się z naskórka, skóry właściwej i (nie zawsze zaliczanej) tkanki podskórnej.
- Naskórek to wielowarstwowy nabłonek płaski rogowaciejący, zbudowany ze zwartych komórek.
- Warstwa zrogowaciała zawiera martwe komórki z keratyną; warstwa rozrodcza zawiera melanocyty produkujące melaninę.
- Skóra właściwa zbudowana z tkanki łącznej włóknistej, zawiera włókna kolagenowe i elastynowe, receptory, naczynia, nerwy, gruczoły i mieszki włosowe.
- Tkanka podskórna zbudowana jest głównie z tkanki tłuszczowej (adipocyty) i pełni funkcję termoregulacyjną.
Wytwory skóry i gruczoły
- Włosy i paznokcie powstają z naskórka; włosy pełnią funkcję termoregulacyjną, paznokcie chronią opuszki palców.
- Gruczoły potowe wydzielają pot o kwaśnym pH, uczestniczą w termoregulacji i wydalaniu.
- Gruczoły łojowe natłuszczają skórę i włosy oraz chronią przed drobnoustrojami.
- Gruczoły mlekowe produkują mleko bogate w substancje odżywcze i przeciwciała.
Termoregulacja
- Skóra uczestniczy w utrzymaniu stałej temperatury ciała dzięki naczyniom krwionośnym i gruczołom potowym.
- Termogeneza to wytwarzanie ciepła przez reakcje chemiczne i pracę mięśni.
- W zimnie następuje drżenie mięśni, zwężenie naczyń i gęsia skórka; w cieple — rozszerzenie naczyń i wzmożone pocenie.
Witamina D i jej synteza
- Witamina D2 pochodzi z roślin, D3 z produktów zwierzęcych; jest rozpuszczalna w tłuszczach.
- Witamina D zwiększa wchłanianie wapnia i zapobiega krzywicy oraz złamaniom.
- Skórna synteza wymaga ekspozycji na promieniowanie UV; w Polsce zaleca się suplementację od października do kwietnia.
Higiena i choroby skóry
- Zaleca się picie wody, stosowanie filtrów UV, sen, aktywność fizyczną, dietę, ubrania z naturalnych tkanin, własne przybory toaletowe.
- Należy unikać pożyczania obuwia i korzystania z usług kosmetycznych w niepewnych warunkach.
- Grzybica wywołana jest przez grzyby chorobotwórcze, wszawica przez wesz ludzką; zakażenia szerzą się przez kontakt z chorymi i ich przedmiotami.
Key Terms & Definitions
- Naskórek — zewnętrzna warstwa skóry, nabłonek wielowarstwowy rogowaciejący.
- Melanocyty — komórki produkujące melaninę, barwnik skóry.
- Fibroblasty — komórki produkujące kolagen.
- Adipocyty — komórki tkanki tłuszczowej.
- Receptory czuciowe — wyspecjalizowane zakończenia nerwów odbierające bodźce dotykowe, termiczne i bólowe.
- Termogeneza — proces wytwarzania ciepła w organizmie.
- Kalcytriol — aktywna forma witaminy D3.
Action Items / Next Steps
- Przeczytać o skórze w najnowszym podręczniku biologii.
- Zapamiętać mechanizmy termoregulacji i budowę skóry.
- Zapobiegać chorobom skóry, stosując się do zasad higieny.