Overview
در این پادکست، تاریخچه و پیدایش فلسفه، شاخهها و مکاتب مهم آن و تفاوتهای فلسفه شرق و غرب به زبان ساده مرور شد. همچنین، متفکران برجسته و مفاهیم کلیدی فلسفی معرفی گردیدند.
پیدایش و ابزارهای انسان برای درک زندگی
- انسان سه ابزار اصلی زیستن دارد: غریزه بقا، احساسات، و عقل.
- فلسفه از عقلانیت نشأت میگیرد و تمایزی میان انسان و سایر جانوران ایجاد میکند.
- پرسش درباره مرگ و غایت هستی یکی از انگیزههای آغاز فلسفه است.
شاخهها و مکاتب فلسفی غرب
- هستیشناسی (آنتولوژی) به بررسی حقیقت هستی میپردازد.
- معرفتشناسی (اپیستمولوژی) به چگونگی شناخت و درک دانش میپردازد.
- عقلگرایی معتقد است دانش ذاتی است و انسان با بینش به دنیا میآید.
- تجربهگرایی دانش را حاصل تجربههای حسی میداند.
- اومانیسم یا انسانگرایی بر برابری و ارزش انسانها تأکید دارد.
- نخبهگرایی بر شایستهسالاری تأکید و قدرت را ویژه نخبگان میداند.
- مساواتخواهی بر حقوق و فرصتهای برابر همه انسانها تأکید دارد.
- فایدهگرایی (یوتیلیتاریانیسم) سود اکثریت را ملاک اخلاق میداند.
- اگزیستانسیالیسم (هستیگرایی) معنا و هدف زندگی را مسئولیت فرد میداند.
- پستمدرنیسم حقیقت و ارزشهای اجتماعی را نسبی میداند.
تفاوتهای فلسفه غرب و شرق
- فلسفه غرب بیشتر بر تغییر جهان بیرونی و رفاه مادی تمرکز دارد.
- فلسفه شرق بر تغییر درون، هماهنگی با طبیعت و آرامش ذهنی تمرکز دارد.
- قهرمان غربی دنبال تغییر دنیاست؛ قهرمان شرقی به تغییر درونی توجه دارد.
متفکران برجسته و دستاوردهای آنان
- تالس: همه چیز را از آب میدانست؛ پدر فلسفه یونان.
- فیثاغورس: اعداد و نسبتهای عددی اساس جهان هستند؛ قضیه فیثاغورس.
- سقراط: روش پرسش و گفتگو، اخلاق و عدالت.
- افلاطون: نظریه ایدهها؛ دنیای ایدهها کاملتر از دنیای مادی.
- ارسطو: استدلال تجربی و دادههای واقعی؛ نظریه علتها.
- اپیکور: آرامش ذهنی و تعادل؛ لذت هدف زندگی است.
- لاوتسه: مکتب تائوئیسم؛ هماهنگی با طبیعت و اصل عمل بیعمل.
- بودا: رسیدن به نیروانا با قطع دلبستگیها و پذیرش واقعیت.
- کنفوسیوس: اخلاق، وفاداری به خانواده، احترام به آداب اجتماعی.
- هابز: ضرورت حاکمیت مرکزی برای امنیت و نظم.
- ولتر: آزادی بیان و جدایی دین از سیاست.
- روسو: قرارداد اجتماعی و آزادی فردی.
- سان تزو: بقا و پیروزی در جنگ با استراتژی.
- ماکیاولی: حفظ و تقویت قدرت در سیاست.
- فرانسیس بیکن: تجربهگرایی و روش علمی ناظر بر مشاهده و آزمایش.
- مارتین هایدگر: هستیشناسی نوین؛ دازاین یعنی بودن در جهان.
مفاهیم مدرنیته و پستمدرنیته
- مدرنیته با عقلانیت، علم، فردگرایی و پیشرفت شناخته میشود.
- پستمدرنیته سنتها و حقایق مطلق را زیر سؤال میبرد.
Key Terms & Definitions
- غریزه بقا — رفتارهای خودکار برای حفظ زندگی.
- هستیشناسی (آنتولوژی) — مطالعه ماهیت هستی و وجود.
- معرفتشناسی (اپیستمولوژی) — بررسی چگونگی و امکان شناخت.
- عقلگرایی — باور به ذاتی بودن دانش و اهمیت عقل.
- تجربهگرایی — تأکید بر تجربه حسی در کسب دانش.
- اومانیسم — اندیشه ارزش و برابری همه انسانها.
- نخبهگرایی — سپردن قدرت به افراد شایسته.
- مساواتخواهی — دفاع از برابری و حقوق مساوی.
- فایدهگرایی — ارجحیت سود اکثریت.
- اگزیستانسیالیسم — معنا و هدف زندگی باید توسط فرد ساخته شود.
- پستمدرنیسم — رد حقیقت مطلق و پذیرش نسبیگرایی.
- دازاین — اصطلاح هایدگر برای بودن در جهان.
- تائو — راه یا اصل طبیعی در فلسفه چین.
- نیروانا — رهایی و آرامش مطلق در بودیسم.
Action Items / Next Steps
- پیشنهاد برای قسمت بعد: ادامه اساطیر یونان یا بررسی کتاب برادران کارامازوف.
- مطالعه بیشتر درباره فیلسوفان نامبرده و بررسی شاخههای فلسفه.