Ignacy Krasicki: Wybrane satyry

Portret artysty i kontekst historyczny

Ignacy Krasicki (1735-1801), książę biskup warmiński, najbardziej utalentowany twórca polskiego oświecenia.
Urodzony w Dubiecku, z rodziny magnackiej, kształcił się w Warszawie i Rzymie.
Współpracował z królem Stanisławem Augustem Poniatowskim, Monitorem, uczestniczył w obiadach czwartkowych.
Po pierwszym rozbiorze Polski działał literacko, popierał patriotyczne programy Sejmu czteroletniego.
Twórczość obejmuje czasopisma, poezję patriotyczną, bajki, satyry, powieści i encyklopedię.
Oświecenie w Polsce: przyswojenie ideałów zachodnich, reformy polityczne, Sejm Wielki, Konstytucja 3 Maja.
Krytyka Sarmatów: opór wobec zmian, anarchizm, fanatyzm, pijaństwo.

Satyra: utwór krytyczny, przedstawiający zjawiska w krzywym zwierciadle.
Dwóch typów: horacjańska (łagodna, dowcipna) i juvenalisowska (ostro krytyczna).
Oświeceni akcentowali cele wychowawcze literatury.
Krasicki napisał 22 satyry, wydane w 1779 i 1784 roku.

Forma dialogu, rozmowa dwóch znajomych.
Krytyka pijaństwa i jego skutków: ból głowy, kłótnie, bijatyki.
Bohaterowie: portret człowieka nadużywającego alkoholu oraz krytyk pijaństwa.
Ośmieszanie sarmackiej gościnności i pijackiego patriotyzmu.
Pesymistyczna wymowa satyry: pijaństwo to choroba nie do przezwyciężenia rozsądkiem.

Satyra na małżeństwo szlachcica z żoną z miasta.
Kobieta: rozrzutność, egoizm, próżność.
Krytyka bezkrytycznego naśladowania cudzoziemskich wzorców.
Poeta ukazuje różnice między małżonkami, używa dialogów i karykatury.
Postawa męża: interesowność, brak refleksji nad materialnymi pobudkami małżeństwa.
Satyra ostrzega przed zatraceniem polskości przez cudzoziemskie wpływy.

Krasicki poprzez humor i kpinę piętnuje wady szlachty i modę na cudzoziemszczyznę.
Dzieła Krasickiego mają charakter edukacyjny, mimo wyraźnego pesymizmu i ironii.
Implikacje dla polskiego społeczeństwa: krytyka nieodpowiednich postaw i zachowań.